สุขภาพตับและนำ้ตาล

เนื้อหาส่วนนี้ได้รับการตรวจสอบโดย ศาสตราจารย์เลียนน์ ฮอดสัน จากภาควิชาแพทยศาสตร์ แรดคลิฟฟ์ มหาลัยอ็อกซ์ฟอร์ด สหราชอาณาจักร

สุขภาพตับ

ตับคืออวัยวะภายในมีลักษณะเป็นของแข็งที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในร่างกายมนุษย์ และยังมีบทบาทสำคัญในการย่อยอาหาร โรคตับคือภาวะที่ส่งผลต่อความสามารถของตับในการจำกัดของเสียออกจากร่างกาย ที่ได้จากการย่อยอาหาร และยังมีหน้าที่รักษาการไหลเวียนของเลือดให้อยู่ในเกณฑ์ปกติอีกด้วย

โรคตับมีหลายประเภท อย่างเช่น โรคตับที่เกี่ยวข้องกับไขมันสะสมจากความผิดปกติของกระบวนการเผาผลาญ (Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease: MASLD) ซึ่งเป็นโรคตับที่มีหลายระยะความรุนแรง โดยสาเหตุหลักของการเกิดโรคนี้คือ ไขมันที่สะสมอยู่ในตับที่มีปริมาณมากเกินไป

Metabolic: เกี่ยวข้องกับวิธีที่ร่างกายใช้ในการเก็บพลังงานจากอาหาร
Dysfunction: บางอย่างที่ทำงานผิดปกติ
Associated: ความเชื่อมโยงและเกี่ยวข้องกัน
Steatotic: ไขมันหรือสิ่งที่เกี่ยวข้องกับไขมัน

MASLD ไม่ใช่โรคตับที่เกิดขึ้นจากการบริโภคแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก แต่เป็นโรคตับชนิดที่เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันทำลายตนเอง หรือการติดเชื้อไวรัส ระยะแรกเริ่มของ MASLD คือการสะสมของไขมันในตับ ซึ่งก่อให้เกิดการอักเสบ การทำลายเนื้อเยื่อตับ และเกิดพังผืดในตับ ในระยะที่รุนแรงมากขึ้น อาจพัฒนาไปเป็นมะเร็งตับและตับวายได้ ความรุนแรงของโรคนี้จะเพิ่มขึ้นตามระยะ และสามารถพัฒนาได้เมื่อระยะเวลาผ่านไป อย่างไรก็ตามการเป็นโรคตับระยะที่ หนึ่ง ไม่ได้หมายความว่าจะต้องมีการพัฒนาสู่ระยะต่อไป เนื่องมาจากปัจจัยหลาย ๆ อย่างที่ส่งผลต่อการเติบโตของของโรค เช่น พันธุกรรม และพฤติกรรมการใช้ชีวิต ในระยะเริ่มต้นอาการที่แสดงออกมาอาจไม่ได้เฉพาะเจาะจง ทำให้การตรวจพบโรคเป็นไปได้ช้า และอาจอยู่ในระยะที่เป็นอันตรายแล้ว โดยที่บางครั้งอาจตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจโรคอื่น ๆ ระยะเวลาและความยาก ของการรักษาก็จะยากขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อโรคพัฒนาไปสู่ระยะที่รุนแรงขึ้น

ปัจจัยเสี่ยงของโรค MASLD

เพศ	ผู้ชายมีความเสี่ยงมากกว่า
เชื้อชาติ	พบในประชากรเชื้อสายฮิสแปนิกและเอเชีย
พันธุกรรม	ยีนบางตัวสามารถเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดโรค
ไขมันในร่างกาย	การมีไขมันในร่างกายสูงหรือการกระจายของไขมันเช่น ไขมันส่วนลำตัวหรือช่องท้อง เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญ

โรคตับและการบริโภค

การรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพและมีประโยชน์ รวมไปถึงการใช้ชีวิตที่สมดุล เป็นปัจจัยสำคัญในการรักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติเพื่อที่จะมีสุขภาพที่แข็งแรง หากบริโภคพลังงานเกินความต้องการของร่างกาย (น้ำหนักตัวที่เพิ่มขึ้น) อาจทำให้ปริมาณไขมันในตับเพิ่มขึ้น และยังเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดโรค MASLD (6) งานวิจัยส่วนใหญ่ที่ได้ทำการศึกษาความเชื่อมโยงระหว่างพลังงานส่วนเกินกับความเสี่ยงของโรคตับ ได้มุ่งเน้นไปที่ ไขมันและน้ำตาลในอาหาร หลักฐานได้ชี้แนะว่า การบริโภคไขมันหรือน้ำตาลในปริมาณที่มากเกินความจำเป็นของร่างกาย โดยเฉพะน้ำตาลที่ได้มาจากเครื่องดื่ม อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิด MASLD (6) อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนที่ชี้แนะว่า การบริโภคอาหารที่มีส่วนผสมของน้ำตาล โดยที่ปริมาณแคลอรี่รวมไม่เกินความต้องการของร่างกายนั้นเป็นปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อปริมาณไขมันในตับที่เพิ่มขึ้น (7)

ฟรุกโตสและตับ

ผลกระทบของน้ำตาลฟรุกโตสที่มีต่อโรคไขมันพอกตับ (MASLD) นั้นมีผลมาจากการปริมาณพลังงานและประเภทของอาหารที่บริโภค (7)

น้ำตาลฟรุกโตสหรือน้ำตาลที่ถูกเพิ่มเติมในอาหารนั้น ส่งผลอย่างมากต่อการเกิดโรคไขมันพอกตับหรือ MASLD เนื่องมาจากวิธีที่ร่างกายใช้ในการย่อยฟรุกโตสในตับนั้นแตกต่างจากกระบวนการย่อยของกลูโคส อย่างไรก็ตาม งานวิจัยต่าง ๆ ที่ได้มาจากการทบทวนหลักฐานของนักวิจัยจากมหาลัยโตรอนโต มีการใช้ปริมาณฟรุกโตสเป็นจำนวนมากร่วมกับการใช้อาหารที่ให้พลังงานเกินความต้องการของร่างกาย ส่งผลให้สถิติที่ได้จากการทดลองไม่มีความชัดเจนเพียงพอที่จะสรุปว่าฟรุกโตสเพิ่มความเสี่ยงการก่อให้เกิด MASLD หรือไม่เมื่อบริโภคอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีฟรุกโตสในปริมาณที่สมดุลกับความต้องการพลังงานในแต่ละวัน (7)

การบริโภคเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล (ที่มาของน้ำตาลฟรุคโตส) ในปริมาณที่มากเกินความจำเป็นอาจก่อให้เกิดพลังงานส่วนเกิน ซึ่งส่งผลให้ไขมันในตับและเอนไซม์ตับเพิ่มขึ้น อย่างไรก็ตามน้ำตาลฟรุโตสที่ปรากฏอยู่ในอาหารอื่น ๆ ที่เป็นพลังงานส่วนเกิน ไม่ได้แสดงผลกระทบแต่อย่างใด (7)
ในกรณีที่ อาหารหรือเครื่องดื่มที่มีส่วนประสมของฟรุกโตสถูกทดแทนด้วยคาร์โบไฮเดรตชนิดอื่น (เช่น กลูโคส ซูโครส หรือแป้ง) โดยที่ปริมาณพลังงานเท่าเดิม พบว่าน้ำตาลฟรุกโตสไม่ได้ส่งผลที่แตกต่างไปจากคาร์โบไฮเดรตชนิดอื่น (7)
อย่างไรก็ตามควรมีงานวิจัยเพิ่มเติม โดยการใช้ปริมาณฟรุกโตสที่เทียบเท่ากับปริมาณที่แท้จริงที่ได้รับจากอาหารหรือเครื่องดื่ม ในสภาวะพลังงานควบคุมที่แตกต่างกัน (ทั้งเกินและพอดี)

การป้องกันและการรักษา

เพื่อป้องกันไม่ให้โรคตับลุกลามไปสู่ภาวะที่รุนแรง เช่น พังผืดในตับ (liver fibrosis) และ ตับแข็ง การตรวจพบ MASLD ตั้งแต่เนิ่น ๆ และการได้รับการรักษาเบื้องต้นมีความสำคัญเป็นอย่างมาก แต่ในปัจจุบันก็ยังไม่มียารักษาที่ได้รับการรับรอง โดยมีงานวิจัยมากมายที่กำลังค้นหาวิธีและแนวทางการรักษาใหม่ ๆ อย่างไรก็ตาม การลดน้ำหนัก (ในกรณีที่มีภาวะน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน) และการรับประทานอาหารที่ดีต่อสุขภาพ รวมไปถึงการออกกำลังกาย สามารถช่วย ชะลอ และรักษา MASLDได้ โดยเฉพาะในระยะเริ่มต้น (8, 9)

ทบทวนครั้งล่าสุด: สิงหาคม 2026

กำหนดทบทวนครั้งถัดไป: สิงหาคม 2029

การอ้างอิง

Riazi K, Azhari H, Charette JH, Underwood FE, King JA, Afshar EE, et al. The prevalence and incidence of NAFLD worldwide: a systematic review and meta-analysis. Lancet Gastroenterol Hepatol. 2022 Sep;7(9):851–61.
Younossi ZM, Golabi P, de Avila L, Paik JM, Srishord M, Fukui N, et al. The global epidemiology of NAFLD and NASH in patients with type 2 diabetes: A systematic review and meta-analysis. J Hepatol. 2019 Oct;71(4):793–801.
Pan JJ, Fallon MB. Gender and racial differences in nonalcoholic fatty liver disease. World J Hepatol. 2014 May 27;6(5):274–83.
Patell R, Dosi R, Joshi H, Sheth S, Shah P, Jasdanwala S. Non-Alcoholic Fatty Liver Disease (NAFLD) in Obesity. J Clin Diagn Res. 2014 Jan;8(1):62–6.
Anstee QM, Day CP. The Genetics of Nonalcoholic Fatty Liver Disease: Spotlight on PNPLA3 and TM6SF2. Semin Liver Dis. 2015 Aug;35(3):270–90.
Tsompanaki E, Thanapirom K, Papatheodoridi M, Parikh P, Lima YC de, Tsochatzis EA. Systematic Review and Meta-analysis: The Role of Diet in the Development of Nonalcoholic Fatty Liver Disease. Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2023 Jun 1;21(6):1462-1474.e24.
Lee D, Chiavaroli L, Ayoub-Charette S, Khan TA, Zurbau A, Au-Yeung F, et al. Important Food Sources of Fructose-Containing Sugars and Non-Alcoholic Fatty Liver Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis of Controlled Trials. Nutrients. 2022 Jul 12;14(14):2846.
Beygi M, Ahi S, Zolghadri S, Stanek A. Management of Metabolic-Associated Fatty Liver Disease/Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease: From Medication Therapy to Nutritional Interventions. Nutrients. 2024 Jul 11;16(14):2220.
Elshaer A, Chascsa DMH, Lizaola-Mayo BC. Exploring Varied Treatment Strategies for Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD). Life (Basel). 2024 Jul 3;14(7):844.